Dân gian có câu: “Lời nói đọi máu“. Những tổn thương thể xác có thể lành theo thời gian, nhưng những vết thương do lời nói gây ra lại có thể ám ảnh tâm trí con người đến suốt đời. Trong thời đại hiện nay, bạo lực ngôn từ không chỉ dừng lại ở những cuộc cãi vã trực tiếp mà còn len lỏi vào mạng xã hội, môi trường học đường và nơi công sở.
Vậy bạo lực ngôn từ thực chất là gì? Làm sao để nhận diện bạn đang là nạn nhân và cách để tự chữa lành? Hãy cùng The Dewey Schools phân tích chuyên sâu trong bài viết dưới đây.
Bạo lực ngôn từ là gì?
Bạo lực ngôn từ (Verbal Violence / Verbal Abuse) là hành vi sử dụng ngôn ngữ (nói trực tiếp, viết thư, nhắn tin, bình luận trên mạng) nhằm mục đích tấn công, xúc phạm, đe dọa, hạ thấp nhân phẩm hoặc kiểm soát người khác.
Khác với bạo lực thể chất dễ dàng nhìn thấy qua các vết thương, bạo lực ngôn từ là một hình thức bạo hành tinh thần vô hình. Nó tàn phá từ từ lòng tự trọng, sự tự tin và cảm giác an toàn của nạn nhân. Đối tượng của bạo lực ngôn từ có thể là bất kỳ ai: học sinh bị bạn bè trêu chọc, nhân viên bị sếp chì chiết, hoặc thậm chí là con cái bị chính cha mẹ miệt thị.
5 Biểu hiện phổ biến nhất của bạo lực ngôn từ hiện nay
Rất nhiều người đang phải chịu đựng bạo lực ngôn từ mỗi ngày nhưng lại nhầm tưởng đó chỉ là “những lời góp ý thẳng thắn”. Dưới đây là 5 biểu hiện rõ ràng nhất:
- Miệt thị ngoại hình (Body-shaming) & Chế giễu: Sử dụng các từ ngữ mang tính cợt nhả, chê bai về cân nặng, vóc dáng, xuất thân, hay khiếm khuyết của người khác (Ví dụ: “Béo như lợn thế này ai thèm nhìn”, “Đồ não cá vàng”).
- Thao túng tâm lý (Gaslighting): Một hình thức bạo lực ngôn từ cực kỳ nguy hiểm. Kẻ bạo hành dùng lời nói để khiến nạn nhân nghi ngờ chính trí nhớ, nhận thức và sự tỉnh táo của bản thân (Ví dụ: “Bạn bị điên à? Tôi chưa bao giờ nói thế!”, “Bạn quá nhạy cảm rồi đấy!”).
- Đổ lỗi (Blaming) & Phủ nhận giá trị: Luôn cho rằng mọi sai lầm đều do nạn nhân gây ra, gạt bỏ mọi nỗ lực và thành tựu của họ (Ví dụ: “Có mỗi việc cỏn con cũng làm không xong”, “Gia đình này khổ là vì mày”).
- Đe dọa & Ép buộc: Dùng lời nói để tạo ra sự sợ hãi, ép nạn nhân phải làm theo ý mình (Ví dụ: “Nếu không làm theo lời tôi, cậu sẽ bị đuổi việc”, “Mày mà nói cho ai biết, tao sẽ cho mày biết tay”).
- Bạo lực ngôn từ trên không gian mạng (Cyberbullying / Flaming): Lập các hội nhóm “anti”, bình luận chửi rủa, gửi tin nhắn rác, dùng lời lẽ thô tục để tấn công một cá nhân trên Facebook, TikTok, Zalo.
👉 Nhiều cha mẹ quan tâm: Bạo lực học đường là gì? Biểu hiện, hậu quả và cách phòng chống
Hậu quả “vô hình” nhưng tàn khốc của bạo lực ngôn từ
Tác động của lời nói độc hại không chỉ diễn ra nhất thời mà có thể hủy hoại toàn diện cuộc sống của một người.
- Về mặt tâm lý: Nạn nhân rơi vào trạng thái suy nhược thần kinh, lo âu kéo dài. Dần dần, họ mất niềm tin vào bản thân, mắc hội chứng Rối loạn căng thẳng cấp tính (ASD) hoặc Trầm cảm. Nghiêm trọng hơn, nhiều trường hợp (đặc biệt là thanh thiếu niên) đã nảy sinh ý định tự sát.
- Về mặt thể chất: Căng thẳng tâm lý kéo dài dẫn đến mất ngủ, rối loạn ăn uống, rụng tóc, đau dạ dày và suy giảm hệ miễn dịch.
- Về mặt xã hội: Nạn nhân có xu hướng tự cô lập bản thân, sợ giao tiếp, ngại đám đông, dẫn đến rạn nứt các mối quan hệ xã hội và suy giảm chất lượng học tập, làm việc.
Bạo lực bằng ngôn từ có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng
Nguyên nhân bạo lực ngôn từ diễn ra
Nguyên nhân của bạo lực bằng lời nói khó để xác định ngay tức thì vì khá phức tạp. Tuy nhiên nhận diện nguyên nhân lại là bước quan trọng để giải quyết và ngăn chặn bạo lực. Theo đánh giá từ các chuyên gia, một số yếu tốt dưới đây có thể là lý do dẫn đến cá nhân sử dụng lời nói bạo lực trong các mối quan hệ:
- Vấn đề tâm lý: Những người gặp vấn đề về tâm lý và cảm xúc như tức giận, lo lắng, căng thẳng, tự ti, mất kiểm soát thường sử dụng lời nói bạo lực. Đây là việc họ áp đặt cảm xúc của bản thân lên lời nói để trút giận cho người khác.
- Môi trường sống: Nhiều người do sống không lành mạnh trong gia đình thiếu sự yêu thương, hỗ trợ dẫn đến cảm thấy thù oán, tức giận. Hoặc những người có môi trường học tập và làm việc chấp nhận, khuyến khích bạo lực bằng lời nói. Họ sẽ áp đặt cảm xúc không tốt, thể hiện sự thù hận, trách người khác bằng ngôn ngữ bạo lực.
- Văn hóa xã hội, quan niệm sai lầm: Khi 1 người lớn lên trong xã hội có văn hóa xem nhẹ vấn đề bạo lực (bạo lực học đường, bạo lực lời nói) họ sẽ thường xuyên sử dụng bạo lực với người khác. Trên thực tế có một số văn hóa coi sự lăng mạ, chỉ trích là biện pháp để thể hiện sự mạnh mẽ, quyền lực hay thúc đẩy sự tiến bộ.
- Do cá nhân: Cá nhân thường xuyên sử dụng chất kích thích, rượu bia… dễ bị kích động, có những hành vi bạo lực, liều lĩnh. Những người thiết kỹ năng giao tiếp, không biết cách quản lý cảm xúc tiêu cực, thiếu kỹ năng giao tiếp và diễn đạt sẽ dẫn đến việc sử dụng lời nói bạo lực.
- Tiền sử bạo lực: Những người có tiền sử bị bạo lực về thể chất, tinh thần trong thời gian dài có thể dẫn đến việc lặp lại hành vi này với người khác. Hoặc những người sống trong môi trường thiếu mô hình hành vi tích cực để học hỏi và làm theo.
- Quan niệm về sự kiểm soát, quyền lực: Trong nhiều mối quan hệ những người có quyền lực hơn như ông bà, cha mẹ, người quản lý, ông chủ… có quan niệm dùng lời nói bạo lực để kiểm soát cấp dưới và thể hiện sự quyền lực.
- Thiếu nhận thức: Một số người thiếu nhận thức về hậu quả của việc bạo lực bằng lời nói với người khác, không có sự đồng cảm về cảm xúc sẽ dẫn đến việc gây tổn thương cho người xung quanh.
Những người gặp vấn đề về tâm lý và cảm xúc thường sử dụng lời nói bạo lực
👉 Xem thêm:
- Các hình thức bạo lực học đường mà học sinh có thể gặp phải
- 7 hậu quả của bạo lực học đường đối với trẻ em và xã hội
Cách khắc phục bạo lực ngôn từ hiệu quả
Bạo lực ngôn từ gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng với cá nhân, tập thể và xã hội. Tuy nhiên việc đánh giá và giới hạn của bạo lực bằng lời nói luôn đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng để đảm bảo quyền tự do biểu đạt, quyền tự do ngôn luận, sự nhạy cảm đến các giá trị đạo đức, xã hội và luật pháp. Từ đó đưa ra các khách phục bạo lực ngôn từ hiệu quả.
Nhận biết biểu hiện của bạo lực ngôn từ
Cần nhận biết biểu hiện bạo lực để có biện pháp khắc phục hiệu quả
Các chuyên gia khuyên rằng, để khắc phục trước tiên cận nhận biết bản thân có đang bị bạo lực không. Trước tiên hãy đặt ra những câu hỏi cho bản thân và tự trả lời:
- Mối quan hệ hiện tại của bạn như thế nào?
- Bạn có thể ứng phó với tình huống hiện tại không?
- Cảm xúc và cảm giác hiện tại của bản thân là gì khi ở trong mối quan hệ này?
- Bạn cảm thấy bản thân đau khổ ở mức nào trong thang điểm từ 0 đến 10?
- Bản cảm thấy đau ở vị trí nào trên cơ thể?
Dựa vào câu trả lời bạn sẽ tự đánh giá được tình hình hiện tại của bản thân, để đưa ra những giải pháp cần thiết khác.
Đặt ranh giới
Nếu bạn đang nghi ngờ bản thân bị bạo hành ngôn từ hãy thể hiện thái độ kiên quyết với đối phương, để cho học biết rằng không nên tiếp tục đối xử với bạn như vậy. Bạn có thể tìm sự trợ giúp từ người thân, gia đình, bạn bè hay bất cứ cá nhân, đơn vị có thẩm quyền can thiệp.
Hạn chế tiếp xúc
Trong trường hợp tình trạng bạo lực không được cải thiện, bạn nên hạn chế tiếp xúc, cắt đứt liên lạc với đối tượng gây hại. Khi cách ly bạn nên dành thời gian để suy nghĩ, đánh giá một cách khách quan về mối quan hệ này. Bên cạnh đó hãy tham khảo ý kiến của những người khác để có nhìn nhận đa chiều trước vấn đề gặp phải.
Hạn chế tiếp xúc với người đang bạo lực ngôn từ với bạn
Tìm bác sĩ hỗ trợ
Nếu nạn nhân chịu ảnh hưởng nặng nề về tinh thần cần được đưa đến gặp bác sĩ tâm lý để được hỗ trợ. Nếu bạn xuất hiện những biểu hiện sau đây thì việc làm này là cần thiết:
- Bạn cảm thấy lo lắng, mất cân bằng, tâm lý bất ổn hoặc rối loạn cảm xúc
- Bạn gặp khó khăn trong việc quản lý cảm xúc, luôn thấy sợ hãi, tức giận hoặc trầm cảm
- Bạn bị tác động sâu sắc đến chất lượng cuộc sống, giảm sự tự tin, suy yếu sức khỏe tâm lý, thường xuyên gây rối trong mối quan hệ
- Bạn đã thử nhiều cách nhưng không tự giải quyết được vấn đề gặp phải
- Nạn nhân xuất hiện các triệu chứng tâm lý nghiêm trọng như lo âu, suy nhược thần kinh, rối loạn stress cấp tính (ASD), trầm cảm…
Cuối cùng để giảm thiểu hậu quả của bạo lực bằng ngôn từ cần thiết lập môi trường tôn trọng và hỗ trợ lẫn nhau, không đánh giá thấp người khác. Mỗi người hãy học cách vị tha, bao dung, không nên tìm cách trả đũa người khác để gây ra những tổn thương sâu sắc. Những người bị ảnh hưởng cần được hỗ trợ tâm lý, chăm sóc sức khỏe để sớm hồi phục tổn thương.
Kết thúc mối quan hệ
Nếu áp dụng các cahcs khắc phục bạo lực ngôn từ trên đây vẫn không mang lại hiệu quả bạn nên chấm dứt mối quan hệ với đối tượng gây hại. Trước đó bạn nên tham khảo thêm ý kiến của người khác, đồng thời tìm sự hỗ trợ từ họ nếu gặp phải khó khăn khi việc cắt đứt quan hệ bị đối phương đe dọa, gây khó khăn.
Câu hỏi thường gặp về bạo lực ngôn từ
Làm sao để phân biệt giữa “Góp ý thẳng thắn” và “Bạo lực ngôn từ”?
Góp ý thẳng thắn tập trung vào hành vi hoặc công việc nhằm mục đích giúp bạn tốt hơn, với thái độ tôn trọng. Ngược lại, bạo lực ngôn từ tập trung tấn công vào nhân phẩm, ngoại hình, tính cách của bạn nhằm mục đích hạ nhục, gây tổn thương và không đưa ra giải pháp xây dựng.
Bố mẹ hay chửi mắng, so sánh con cái (“Con nhà người ta”) có phải là bạo lực ngôn từ không?
CÓ. Đây là dạng bạo lực ngôn từ phổ biến trong gia đình (Toxic Parenting). Việc liên tục so sánh, chê bai, dán nhãn (ví dụ: “đồ vô dụng”) dưới vỏ bọc “thương cho roi cho vọt” sẽ phá hủy lòng tự trọng của trẻ, khiến trẻ trở nên tự ti hoặc nảy sinh tâm lý phản nghịch, trầm cảm.
Khi bị bạo lực ngôn từ trên mạng (Cyberbullying), tôi nên làm gì?
Đầu tiên, TUYỆT ĐỐI KHÔNG ĐÔI CO với những bình luận ác ý. Hãy chụp màn hình (lưu bằng chứng), sau đó Block (chặn) và Report (báo cáo) các tài khoản đó. Nếu sự việc nghiêm trọng (ảnh hưởng đến danh dự, vu khống), hãy báo cáo cho cơ quan chức năng hoặc thầy cô/gia đình để được hỗ trợ can thiệp pháp lý.
👉Xem thêm: Workshop “bạo lực học đường” giúp học sinh Dewey học cách nhận diện và ứng xử
Hy vọng nội dung bài viết trên đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về bạo lực ngôn từ là gì, nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và cách khắc phục hiệu quả. The Dewey Schools hy vọng đây là thông tin cần thiết giúp chúng ta ngăn chặn, phòng ngừa bạo lực lời nói nhất là với giới trẻ.
