Bạo lực học đường đã và đang trở thành một vấn nạn nhức nhối, gieo rắc nỗi sợ hãi cho học sinh và sự bất an cho các bậc phụ huynh mỗi khi con đến trường.
Trong thời đại công nghệ số, bạo lực học đường không chỉ dừng lại ở những vết bầm tím trên da thịt mà đã biến tướng thành nhiều hình thức tinh vi, tàn phá sâu sắc đến tâm lý của trẻ. Việc nhận diện đúng các hình thức bạo lực học đường là bước đầu tiên để cha mẹ và nhà trường kịp thời can thiệp, bảo vệ con em mình. Hãy cùng The Dewey Schools tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.
1. 4 Hình thức bạo lực học đường phổ biến nhất hiện nay
Bạo lực học đường không chỉ là đánh nhau. Hiện nay, nó được chia thành 4 hình thức chính: (1) Bạo lực thể chất (đánh đập, xô đẩy); (2) Bạo lực ngôn từ/tinh thần (chửi rủa, đe dọa, body-shaming); (3) Bạo lực xã hội/mối quan hệ (tẩy chay, cô lập); và (4) Bạo lực mạng – Cyberbullying (bêu rếu, phát tán thông tin sai lệch trên mạng xã hội).
Cùng tìm hiểu chi tiết về 4 hình thức bạo lực học đường phổ biến này:
1.1. Bạo lực ngôn từ và tinh thần (Verbal/Emotional Bullying)
Hành vi bạo lực học đường bằng lời nói là việc dùng từ ngữ có tính chất xúc phạm, thể hiện sự tàn nhẫn, miệt thị với người khác. Nó bao gồm những hành động như trêu chọc, đặt biệt danh xấu, sỉ nhục, bị bắt làm theo ý người khác khi không muốn, bình phẩm, đe dọa, miệt thị với người nào đó (về vẻ bề ngoài, tôn giáo, giới tính, hoàn cảnh gia đình, nghề nghiệp phụ của phụ huynh…). Ví dụ: Trẻ bị bạn bè miệt thị bằng những câu nói sỉ nhục “Bạn bốc mùi của con nhà làm nghề quét dọn rác” “Bạn mập như bố bạn vậy”…
Hình thức bạo lực học đường bằng lời nói ban đầu có thể không gây tổn thương cho người khác. Tuy nhiên nếu tình trạng này kéo dài có thể gây ảnh hưởng tiêu cực không kém những cách thức bạo lực học đường khác. Hành động khiến nhiều trẻ bị stress, căng thẳng, tổn thương, xa lánh bạn bè khác, sống tách biệt…
Người lớn có thể nhận biết trẻ bị bạo hành bằng lời nói nếu thấy trẻ có biểu hiện buồn bã, cáu bẳn, thay đổi khẩu vị và có thể bắt đầu bỏ bữa. Phụ huynh thấy con chia sẻ về những điều cảm thấy buồn mà bạn bè hoặc ai đó nói về mình. Hoặc trẻ có thể hỏi người lớn về những điều không tốt về mình mà người khác nói có đúng hay không?
- Biểu hiện: Gọi bằng những biệt danh mang tính xúc phạm, chế giễu ngoại hình (body-shaming), chửi thề, đe dọa tống tiền, ép buộc nạn nhân làm những việc vi phạm nội quy trường học.
- Dấu hiệu nhận biết: Trẻ trở nên tự ti, thu mình, nhạy cảm với lời nói của người khác, thường xuyên thay đổi tâm trạng thất thường, sợ đến trường.
1.2. Bạo lực thể chất (Physical Bullying)
Một trong các hình thức bạo lực học đường phổ biến khác là bạo lực thân thể, bạo lực về thể chất. Trẻ có thể bị học sinh khác xô đẩy, đánh đập, bứt tóc, trấn lột, đổ nước hay đồ ăn lên người, trấn lột cướp đồ, ngược đãi… Bạo lực thân thể học đường có thể làm ảnh hưởng đến sức khỏe, sự phát triển về thân thể và tinh thần cho học sinh.
- Biểu hiện: Đấm, đá, tát, cấu véo, xô đẩy, nhổ nước bọt, ngáng chân. Nó cũng bao gồm các hành vi phá hoại, trấn lột tài sản, xé sách vở hoặc quần áo của nạn nhân.
- Dấu hiệu nhận biết: Trẻ thường xuyên trở về nhà với những vết xước, bầm tím không rõ nguyên nhân, quần áo xộc xệch, thường xuyên kêu mất đồ dùng học tập hoặc tiền bạc.
👉 Tham khảo: 4 nguyên nhân dẫn đến bạo lực học đường có thể bạn không biết
1.3. Bạo lực xã hội / Bắt nạt qua mối quan hệ (Social/Relational Bullying)
Bạo lực học đường xã hội là một dạng bị bắt nạt dễ dàng che dấu, ngăn cản trẻ hòa đồng với môi trường học tập là bạn bè cùng trường, cùng lớp, các nhóm hội trong trường. Các hành động này có thể diễn ra sau lưng học sinh, rất khó nhận ra nhưng lại khiến trẻ cảm thấy tủi thân, xấu hổ. Trong một số trường hợp nghiêm trọng hình thức bạo lực học đường này có thể khiến trẻ bị huỷ hoạt tên tuổi.
Một số hành vi dưới đây được xem là hình thức bạo lực học đường xã hội:
- Nói xấu sau lưng, lan truyền những thông tin không đúng sự thật, những lời bịa đặt
- Bày ra những cử chỉ bằng mặt hoặc cơ thể đe dọa hay khinh bỉ người nào đó
- Nói những câu đùa thô tục khiến người khác khó chịu, xấu hổ và cảm thấy tủi nhục
- Nhại giọng, bắt chước hành động, lời nói của người khác một cách thiếu tôn trọng
- Kết bè phái để cô lập, xa lánh một học sinh nào đó
- Dựng chuyện, nói xấu, tuyên truyền để phá hoại tên tuổi của người khác
Ví dụ: Trẻ bị một nhóm bạn trong lớp chơi thân với nhau thường xuyên có hành động ám chỉ trẻ là người xấu, không ai muốn chơi với trẻ
Để nhận biết trẻ đang bị bạo lực học đường xã hội, cha mẹ nên thường xuyên theo dõi sự thay đổi tâm trạng, tính cách của trẻ. Nếu bé đột nhiên ngừng tham gia hoạt động tập thể nào đó, hay không chơi với 1 nhóm bạn, hoạt động một mình nhiều hơn bình thường thì có thể con đang bị bạo lực xã hội. Đặc biệt, các học sinh nữ thường dễ bị xa lánh, tách biệt nên cảm thấy bị chi phối vì những bạn bè xung quanh.
- Biểu hiện: Tung tin đồn thất thiệt, cố tình loại nạn nhân ra khỏi nhóm chơi, xúi giục các bạn khác tẩy chay không chơi cùng, ánh mắt coi thường, lườm nguýt.
- Dấu hiệu nhận biết: Trẻ đột nhiên không muốn chơi cùng nhóm bạn thân cũ, thường xuyên lủi thủi một mình, không muốn tham gia các hoạt động ngoại khóa hay sinh hoạt lớp.
1.4. Bạo lực không gian mạng (Cyberbullying) – “Kẻ sát nhân vô hình”
Bạo lực học đường trên môi trường mạng là khái niệm mới, hành động này phát triển mạnh cùng với sự phát triển của internet. Hành vi bạo lực học đường trên môi trường mạng hay bạo lực mạng là hành vi cố ý gây hại và lặp lại thường xuyên thông qua các trang mạng xã hội, email, diễn đàn, hội nhóm, nền tảng trực tuyến, website… bằng các thiết bị điện tử như điện thoại, máy tính.
Bạo lực mạng không chỉ diễn ra trong phạm vi cá nhân mà có thể công khai, nhận thấy ngay trước mắt hay diễn ra thầm lặng sau lưng các nạn nhân. Hành động này có thể diễn ra bất cứ lúc nào, với tần suất liên tục, lan truyền mạnh mẽ. Đặc biệt bạo lực mạng có thể tiến hành dưới hình thức chỉnh sửa, cắt ghép không kiểm soát.
Một số hình thức bạo lực học đường trên mạng phổ biến dễ gặp phải hiện nay có thể kể đến như:
- Lan truyền tin đồn sai lệch, không đúng sự thật một cách tục tĩu có chủ ý cô lập người khác
- Giả danh người khác trên mạng xã hội hoặc nền tảng trực tuyến
- Gửi tin nhắn, video, hình ảnh, bài viết nhằm tra tấn tinh thần, gây tổn thương nặng nề cho người khác
Để nhận biết trẻ đang bị bạo lực trên môi trường mạng người lớn nên dành thời gian quan sát và nhận biết những biểu hiện khác thường của con. Trẻ có thể dành nhiều thời gian trên mạng, lướt mạng xã hội trong thời gian dài, nhắn tin liên tục với biểu hiện căng thẳng hay buồn chán. Bên cạnh đó trong cuộc sống hàng ngày, trẻ bỗng nhiên khó, muốn được ở nhà không muốn đến trường hay trẻ ngừng tham gia các hoạt động yêu thích, không chơi với nhóm bạn thân…
- Biểu hiện: Gửi tin nhắn đe dọa nặc danh, lập các “group anti” để bêu rếu, chế ảnh, phát tán các đoạn clip nhạy cảm/clip đánh nhau của nạn nhân lên mạng để cộng đồng mạng vào “ném đá”.
- Dự báo nguy hiểm: Hình thức này nguy hiểm ở chỗ nó có thể xảy ra 24/7 (ngay cả khi trẻ đang ở nhà an toàn trong phòng ngủ) và tốc độ lan truyền thông tin là không thể xóa bỏ hoàn toàn.
- Dấu hiệu nhận biết: Trẻ thường xuyên giấu giếm điện thoại/máy tính khi bố mẹ lại gần, có biểu hiện hoảng loạn, khóc lóc sau khi đọc tin nhắn hoặc lướt mạng xã hội.
2. Hậu quả khôn lường của bạo lực học đường
Hiện nay, tại Việt Nam tình trạng bạo lực học đường đang phổ biến và diễn biến phức tạp, gây ra những hậu quả nghiêm trọng. Theo thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo, trong 1 năm học toàn quốc xảy ra gần 1.600 vụ học sinh đánh nhau. Qua đó có thể thấy rằng tình trạng này đang nhức nhối và có mức độ gia tăng ngày càng cao.
- Về mặt học tập: Nạn nhân mất tập trung, kết quả học tập sa sút, thường xuyên lấy lý do đau đầu, đau bụng để trốn học.
- Về mặt tâm lý: Bạo lực kéo dài đẩy trẻ vào trạng thái trầm cảm, rối loạn lo âu, rối loạn giấc ngủ (hay gặp ác mộng). Nhiều trường hợp đau lòng, do không chịu nổi áp lực từ sự tẩy chay của tập thể lớp và sự công kích trên mạng, trẻ đã chọn cách tự sát để giải thoát.
3. Phụ huynh và Học sinh cần làm gì khi đối mặt với bạo lực học đường?
Để khắc phục hiệu quả, cần tăng cường tương tác, trao đổi ý kiến, nâng cao nhận thức, ý thức cho học sinh, sinh viên. Gia đình, nhà trường và xã hội cần có sự hợp tác hiệu quả nhằm giáo dục nhân cách, phát triển trẻ theo định hướng tích cực hơn. Bên cạnh đó cần có biện pháp ngăn chặn, khắc phục với thiện ý cùng hợp tác giữa mọi người cùng giải quyết vấn đề này.
Sự im lặng chính là điều kiện để bạo lực nảy mầm. Dưới đây là các hành động thực tế cần làm ngay lập tức:
Đối với học sinh (Nạn nhân):
- Tuyệt đối không im lặng: Hãy dũng cảm kể lại sự việc cho bố mẹ, giáo viên chủ nhiệm hoặc phòng tham vấn tâm lý của trường.
- Kỹ năng tự vệ: Nhìn thẳng vào mắt kẻ bắt nạt, nói “Dừng lại ngay!” một cách dứt khoát và nhanh chóng đi đến khu vực đông người (phòng giáo viên, sân trường).
- Thu thập bằng chứng: Nếu bị bạo lực mạng, hãy chụp màn hình toàn bộ tin nhắn/bài đăng đe dọa, sau đó Block (chặn) người gửi và báo cáo cho người lớn.
Đối với phụ huynh:
- Lắng nghe và tin tưởng con: Không phán xét hay đổ lỗi (Ví dụ: “Chắc con phải làm gì sai thì bạn mới đánh”). Hãy ôm con và nói: “Bố mẹ sẽ bảo vệ con”.
- Phối hợp với nhà trường: Làm việc trực tiếp với Ban giám hiệu và phụ huynh học sinh kia để có biện pháp xử lý kỷ luật răn đe. Tuyệt đối không tự ý tìm gặp học sinh kia để “dằn mặt” bằng bạo lực.
- Liên hệ hỗ trợ khẩn cấp: Trong các tình huống đe dọa nghiêm trọng đến tính mạng và sức khỏe tinh thần của trẻ, hãy gọi ngay Tổng đài Quốc gia Bảo vệ Trẻ em (111) hoặc Cơ quan Công an gần nhất.
4. The Dewey Schools: Cam kết xây dựng môi trường học đường an toàn, nhân ái
Tại Hệ thống trường phổ thông liên cấp The Dewey Schools, chúng tôi hiểu rằng không có tri thức nào có thể phát triển trong một môi trường đầy rẫy sự bất an.
Nhà trường áp dụng hệ thống phòng ngừa và can thiệp bạo lực học đường bài bản:
- Triết lý kỷ luật tích cực: Không sử dụng hình phạt mang tính xúc phạm, tập trung vào việc giáo dục, thay đổi nhận thức và hành vi của học sinh thông qua sự thấu hiểu.
- Phòng Tham vấn Tâm lý Học đường: Luôn sẵn sàng lắng nghe, hỗ trợ và tháo gỡ những vướng mắc cảm xúc, mâu thuẫn tuổi học trò ngay từ trong trứng nước.
- Chương trình Giáo dục cảm xúc xã hội (SEL): Giúp học sinh (TDSers) rèn luyện lòng thấu cảm, tôn trọng sự khác biệt, biết cách kiểm soát cơn giận và xây dựng tình bạn lành mạnh.
5. Câu hỏi thường gặp về các hình thức bạo lực học đường
Con tôi hay bị bạn trêu chọc ngoại hình (béo, lùn) thì có tính là bạo lực học đường không?
CÓ. Đây là hình thức bạo lực ngôn từ (Body-shaming). Việc bị trêu chọc liên tục về ngoại hình sẽ khiến trẻ tổn thương lòng tự trọng sâu sắc, dẫn đến tự ti, mắc chứng chán ăn hoặc rối loạn ăn uống. Phụ huynh cần trao đổi ngay với giáo viên để chấn chỉnh hành vi này của các học sinh khác.
Làm sao để phân biệt giữa việc “bạn bè trêu đùa nhau” và “bạo lực học đường”?
Sự trêu đùa chỉ vui khi cả hai bên đều thấy vui và thoải mái. Nếu hành động trêu đùa đó lặp đi lặp lại có chủ ý, khiến một bên cảm thấy bị tổn thương, xấu hổ, sợ hãi và cố gắng yêu cầu dừng lại nhưng đối phương vẫn tiếp tục, thì đó chính là bạo lực (bắt nạt).
Phát tán clip đánh nhau lên Facebook có bị đi tù không?
Hành vi quay clip và phát tán các hình ảnh/clip nhạy cảm, bạo lực của người khác lên mạng xã hội nhằm mục đích bêu rếu, xúc phạm danh dự là hành vi vi phạm pháp luật. Tùy mức độ nghiêm trọng, người phát tán có thể bị xử phạt hành chính (phạt tiền) hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội “Làm nhục người khác” theo quy định của Bộ luật Hình sự.
👉 Khám phá ngay môi trường học tập an toàn, thân thiện, nơi mỗi học sinh đều được tôn trọng và tỏa sáng tại The Dewey Schools!
Lời kết
Bạo lực học đường trong thời gian dài có thể để lại nhiều hậu quả nghiêm trọng khiến trẻ buồn bã, chán nản, rơi vào bế tắc, kém phát triển cả thể chất và tinh thần. Cha mẹ nên tìm hiểu về các hình thức bạo lực học đường để dễ dàng nhận biết nếu không may trẻ rơi vào tình trạng xấu này. Hãy dành thời gian chất lượng bên con, chia sẻ, động viên và nhận biết kịp thời sự thay đổi của trẻ. Từ đó chúng ta tìm ra các giải pháp phù hợp giải quyết dứt điểm tình trạng bạo lực học đường, để trẻ có môi trường học tập lành mạnh, hữu ích.
Nhiều cha mẹ quan tâm:
- Trường học hạnh phúc là gì? Xây dựng trường học hạnh phúc
- Trường học an toàn là gì? Cách xây dựng trường học an toàn
