Sức khỏe học đường đang là “điểm nóng” y tế nhận được sự quan tâm rất lớn từ toàn xã hội. Thời gian trẻ ở trường học chiếm phần lớn quỹ thời gian trong ngày, nếu môi trường học tập không đảm bảo tiêu chuẩn, trẻ rất dễ mắc phải các chứng “Bệnh học đường”.
Vậy có những căn bệnh học đường nào phổ biến? Làm sao để cha mẹ và thầy cô nhận biết sớm để bảo vệ sức khỏe cho con em mình? Hãy cùng The Dewey Schools tìm hiểu chi tiết và khoa học nhất trong bài viết dưới đây.
1. Bệnh học đường là gì?
Bệnh học đường không phải là tên một loại bệnh cụ thể, mà là thuật ngữ chung chỉ các tình trạng sức khỏe (cả thể chất và tinh thần) liên quan trực tiếp đến môi trường giáo dục, điều kiện học tập và thói quen sinh hoạt của học sinh.
Nguyên nhân cốt lõi thường đến từ: Tư thế ngồi học sai lệch, bàn ghế không đúng chuẩn chiều cao, thiếu ánh sáng, mang vác balo quá nặng, chế độ ăn uống thiếu khoa học và áp lực học tập kéo dài.
2. Điểm danh 6+ căn bệnh học đường phổ biến nhất hiện nay
2.1. Cận thị và các Tật khúc xạ mắt
Cận thị đang trở thành một “đại dịch” trong môi trường học đường với tỷ lệ học sinh mắc phải tăng chóng mặt.
- Nguyên nhân: Đọc sách/viết bài quá gần, phòng học thiếu ánh sáng, lạm dụng thiết bị điện tử (điện thoại, máy tính) để giải trí và học tập trong thời gian dài.
- Dấu hiệu: Trẻ hay nheo mắt, dụi mắt, kêu mỏi mắt, chảy nước mắt, thường xuyên cúi sát mặt xuống bàn khi viết hoặc phải tiến sát tivi mới xem được.
- Cách phòng ngừa: Áp dụng quy tắc 20-20-20 (Cứ 20 phút nhìn màn hình, hãy nhìn xa 20 feet (~6m) trong 20 giây). Bổ sung Vitamin A và khám mắt định kỳ 6 tháng/lần.
2.2. Cong vẹo cột sống
Đây là căn bệnh âm thầm nhưng để lại di chứng nặng nề về thẩm mỹ và sự phát triển chiều cao của trẻ (thường gặp ở độ tuổi 8-14).
- Nguyên nhân: Ngồi học sai tư thế (vẹo sang một bên, gục đầu xuống bàn), bàn ghế không phù hợp với chiều cao, hoặc thường xuyên đeo balo quá nặng lệch một bên vai.
- Hậu quả: Gây dị dạng thân hình (hai vai lệch nhau, lưng gù), chèn ép nội tạng (tim, phổi) ảnh hưởng đến hô hấp và phát triển thể chất.
- Cách phòng ngừa: Rèn tư thế ngồi “chuẩn”: Lưng thẳng, hai bàn chân đặt vuông góc với mặt đất, khoảng cách từ mắt đến sách là 25-30cm. Sử dụng balo chống gù và không mang quá 10% – 15% trọng lượng cơ thể.
2.3. Các bệnh về Răng miệng (Sâu răng, Viêm nướu)
Mặc dù ít bị chú ý như một bệnh học đường, nhưng tỷ lệ học sinh mắc bệnh răng miệng lại cao nhất.
- Nguyên nhân: Thói quen ăn vặt (bánh kẹo, nước ngọt) tại căng tin trường học, kết hợp với việc vệ sinh răng miệng chưa đúng cách, đặc biệt là sau bữa ăn bán trú.
- Cách phòng ngừa: Hướng dẫn trẻ đánh răng ít nhất 2 lần/ngày, súc miệng sau bữa ăn trưa tại trường và hạn chế tối đa đồ ngọt công nghiệp.
2.4. Rối loạn tiêu hóa & Bệnh dạ dày
Tình trạng đau dạ dày đang ngày càng “trẻ hóa”, xuất hiện ngay cả ở học sinh cấp 2, cấp 3.
- Nguyên nhân: Ăn uống thất thường (bỏ bữa sáng), ăn quá nhanh để kịp giờ học, thường xuyên ăn đồ ăn nhanh trước cổng trường không đảm bảo vệ sinh. Căng thẳng thi cử cũng là nguyên nhân chính gây viêm loét dạ dày.
- Cách phòng ngừa: Duy trì bữa sáng đầy đủ dinh dưỡng, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm tại bếp ăn bán trú, tập thói quen ăn chậm nhai kỹ.
👉 Xem thêm: Quy định về an toàn thực phẩm trong trường học
2.5. Rối loạn Tâm lý Học đường (Trầm cảm, Rối loạn lo âu)
Đây là “bệnh học đường thế hệ mới” cực kỳ nguy hiểm, thường bị cha mẹ nhầm lẫn với sự thay đổi sinh lý tuổi dậy thì.
- Nguyên nhân: Áp lực điểm số từ gia đình và nhà trường; khối lượng bài tập quá tải; nạn bạo lực học đường (bắt nạt, tẩy chay, bạo lực mạng).
- Dấu hiệu: Trẻ hay cáu gắt, mất ngủ, sụt cân, tự nhốt mình trong phòng, có dấu hiệu tự làm hại bản thân (Rạch tay) hoặc sợ hãi không muốn đến trường.
- Cách phòng ngừa: Phụ huynh cần giảm bớt kỳ vọng thành tích, lắng nghe và làm bạn với con. Nhà trường cần có phòng Tham vấn tâm lý học đường.
👉 Xem ngay: Tầm quan trọng của việc chăm sóc sức khỏe tinh thần cho học sinh
3. Vai trò của y tế trong trường học
Trẻ em là thế hệ tương lai của đất nước có quyền được chăm sóc, được bảo vệ, được học tập đảm bảo cho sự phát triển về thể chất, tinh thần, trí tuệ, tình cảm xã hội và thẩm mỹ. Trẻ em và học sinh chiếm ⅓ dân số, theo các chuyên gia nếu được giáo dục tốt, chăm sóc tốt sẽ quyết định đến chất lượng nguồn nhân lực, sự phát triển của kinh tế và xã hội trong tương lai.
Trong khi, giai đoạn học sinh là lứa tuổi đang hoàn thiện về tinh thần, thể chất, trí não, hành vi, lối sống. Môi trường có nhiều nguy cơ tiềm ẩn khiến trẻ bị dễ mắc phải bệnh học đường. Hiện nay nhiều nước trên thế giới coi trường học là nơi tập trung nâng cao sức khỏe, thay đổi lối sống và hành vi cho trẻ. Thông qua các hoạt động giáo dục, rèn luyện, cải thiện điều kiện chăm sóc, môi trường học tập để giúp thế hệ tương lai của đất nước phát triển toàn diện.
Tại Việt Nam hiện nay, vấn đề phòng chống bệnh học đường ngày càng được quan tâm. Tổ chức triển khai xây dựng trường học giáo dục nâng cao sức khỏe cho học sinh, phòng chống bệnh tật học đường đã và đang được tổ chức trên phạm vi cả nước. Các trường học đầu tư đồng bộ xây dựng cơ sở vật chất, trang thiết bị, chương trình và hoạt động giảng dạy. Đây được đánh giá là những việc làm cần thiết, phù hợp với xu thế chung của khu vực và toàn thế giới.
Đội ngũ nhân viên y tế học đường của hệ thống giáo dục được trang bị kiến thức, kỹ năng để đảm nhiệm nhiều công việc như: sơ cứu tai nạn thương tích, phòng chống các bệnh truyền nhiễm cấp tính, phòng chống bạo lực học đường, truyền thông – giáo dục học sinh có hành vi sức khỏe phù hợp, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, dinh dưỡng hợp lý, phòng chống bệnh tật học đường phổ biến… Để triển khai đầy đủ và kịp thời các biện pháp chăm sóc trẻ, nhân viên y tế chiếm vị trí quan trọng và cần thiết đối với quá trình này.
Vai trò của hoạt động y tế trường học tập trung công tác phòng bệnh, chăm sóc sức khỏe, phòng chống dịch bệnh có nguy cơ lây nhiễm tại học đường. Cán bộ y tế đồng thời cũng là người đầu tiên thực hiện sơ cấp cứu trong trường hợp trẻ bị tai nạn, thương tích, ốm… tại trường trước khi chuyển viện. Đặc biệt trong công tác chăm sóc và bảo vệ sức khỏe cho trẻ, nhân viên y tế là người tham mưu cho Ban giám hiệu tổ chức triển khai các hoạt động tuyên truyền giáo dục sức khỏe. các chương trình phòng chống dịch bệnh tại trường học.
4. Chăm sóc, quản lý bệnh học đường tại trường học
Chăm sóc, quản lý bệnh học đường tại trường học là hoạt động thuộc Chương trình Sức khỏe học đường giai đoạn 2021 – 2025 do Chính phủ ban hành theo quyết định số 1660/QĐ-TTg ngày 02/10/2021. Chương trình nhằm bảo đảm chăm sóc toàn diện về tinh thần, thể chất cho học sinh thông qua việc duy trì, đẩy mạnh các hoạt động chăm sóc, giáo dục, quản lý và bảo vệ sức khỏe của trẻ và học sinh trong các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông và các trường chuyên biệt.
Chương trình Sức khỏe học đường giai đoạn 2021 – 2025 đã xác định 5 nhóm nội dung, 7 nhóm giải pháp thể hiện sự quyết tâm và khát vọng vào việc chăm sóc sức khỏe cho tương lai của đất nước về:
- Bảo vệ, chăm sóc và quản lý sức khỏe cho học sinh và trẻ em
- Giáo dục thể chất và các hoạt động thể thao trong trường học
- Tổ chức bữa ăn, đảm bảo dinh dưỡng hợp lý tại học đường
- Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong điều hành, quản lý, thống kê, báo cáo và giám sát
- Tuyên truyền, giáo dục trong trường học về sức khỏe học đường
Trong những năm vừa qua đã có một số dự án, chương trình đã được đưa vào học đường nhằm thực hiện việc bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của học sinh, trẻ em như tiêm chủng mở rộng, phòng chống dịch bệnh học đường, vệ sinh thực phẩm, phòng chống suy dinh dưỡng… Tuy nhiên những chương trình này thực hiện với phạm vi riêng lẻ, triển khai ở một số trường học hay địa phương, không đồng bộ.
Chương trình Sức khỏe học đường giai đoạn 2021 – 2025 là bước khởi đầu cho quá trình mang tính thiết thực, tổng thể và dài hạn về sức khỏe học đường tổng thể, chính thống, toàn diện với quy mô lớn nhất từ trước đến nay. Chương trình đã lựa chọn các nội dung ưu tiên đối với sức khỏe của học sinh, trẻ em trên cả nước tránh triển khai chồng chéo hay trùng lặp.
Với thông điệp “Trường học an toàn, trẻ em, học sinh khỏe mạnh”, đây là chương trình sức khỏe học đường thiết thực, có ý nghĩa cùng với những trách nhiệm, hy vọng lớn lao dành cho trẻ em học sinh môi trường học tập an toàn, thân thiện. Chương trình tạo cơ chế chính sách, đẩy mạnh xã hội hóa, huy động nguồn lực, thu hút sự đầu tư của nhiều doanh nghiệp, tổ chức trong và ngoài nước tăng cường cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ chăm sóc sức khỏe học đường.
Cùng với việc triển khai tốt các giải pháp, nhiệm vụ chương trình góp phần nâng cao trách nhiệm, nhận thức của các ngành, các cấp trong việc thực thi nhiệm vụ, chính sách, tạo sự liên kết và thống nhất trong công tác chăm sóc sức khỏe cho trẻ và học sinh. Kỳ vọng chương trình sẽ mang đến những thay đổi tích cực trong trường học, nuôi dưỡng thế hệ Việt Nam năng động, khỏe mạnh và trường thành.
5. Câu hỏi thường gặp về bệnh học đường
Làm sao để phân biệt Cận thị thật và Cận thị giả ở trẻ?
Cận thị giả (Rối loạn điều tiết) xảy ra khi trẻ học tập/nhìn màn hình quá lâu khiến mắt mỏi mệt, mờ tạm thời. Nếu trẻ được nghỉ ngơi, mắt sẽ sáng lại bình thường. Cận thị thật là tổn thương cấu trúc nhãn cầu, không thể tự hồi phục. Khi thấy con kêu mờ mắt, phụ huynh KHÔNG NÊN tự ý đi cắt kính mà phải đến cơ sở nhãn khoa để nhỏ thuốc liệt điều tiết và đo thị lực chính xác.
Balo của học sinh nên nặng tối đa bao nhiêu kg để không bị gù lưng?
Theo khuyến cáo của các chuyên gia y tế, trọng lượng balo (bao gồm cả sách vở) của học sinh không được vượt quá 10% đến 15% trọng lượng cơ thể của trẻ. Ví dụ, một bé nặng 30kg thì chỉ nên đeo balo nặng tối đa 3 – 4.5kg. Nên ưu tiên mua balo chống gù, có quai to bản và trợ lực.
Trẻ bị áp lực học tập dẫn đến đau bụng, nôn mửa có phải là bệnh lý không?
Có. Đây được gọi là Rối loạn dạng cơ thể (Somatic Symptom Disorder). Khi trẻ gặp căng thẳng, lo âu tột độ (do kỳ thi, do bị bắt nạt), hệ thần kinh sẽ “phản ứng ngược” ra cơ thể bằng các triệu chứng vật lý như đau bụng, buồn nôn, đau đầu dữ dội nhưng khi đi khám tổng quát lại không tìm ra tổn thương ở nội tạng. Cha mẹ cần giải tỏa tâm lý cho con thay vì chỉ uống thuốc chữa triệu chứng.
Trên đây là các thông tin chi tiết được tổng hợp từ The Dewey Schools về các bệnh học đường phổ biến. Bên cạnh đó là sự nhấn mạnh về vai trò của y tế học đường và Chương trình Sức khỏe học đường. Như vậy, trẻ em cần được định hướng, giảng dạy và cung cấp những kiến thức tối thiểu về bệnh và cách phòng tránh bệnh tật học đường. Các em cần điều kiện mọi mặt phát triển cân đối sức khỏe về tinh thần và thể chất từ gia đình, nhà trường và xã hội.
👉 Xem thêm: Sức khỏe học đường – Bảo vệ sức khỏe toàn diện cho học sinh
