Các phương pháp giáo dục hiện đại (hay phương pháp dạy học tích cực) là hệ thống các chiến lược giáo dục lấy người học làm trung tâm, chuyển từ cách truyền thụ kiến thức một chiều sang khuyến khích trẻ chủ động khám phá, phát triển tư duy phản biện, khả năng giải quyết vấn đề và tính tự chủ. Một số phương pháp được nhiều phụ huynh và nhà trường quan tâm hiện nay gồm STEAM, Montessori, Shichida và Glenn Doman.
Vậy các phương pháp giáo dục hiện đại có đặc điểm gì, mang lại những lợi ích nào và đâu là phương pháp phù hợp với từng độ tuổi của trẻ? Bài viết dưới đây của The Dewey Schools sẽ giúp phụ huynh tìm hiểu đặc điểm, ưu điểm và cách ứng dụng của 4 phương pháp phổ biến, từ đó có thêm cơ sở lựa chọn phương pháp giáo dục phù hợp cho con.
Phương pháp giáo dục hiện đại STEAM
STEAM là từ viết tắt được tạo thành bởi 2 thuật ngữ STEM và ART (nghệ thuật), trong đó STEM sẽ bao gồm 4 chủ đề:
- Science – Khoa học
- Technology – Công nghệ
- Engineering – Kỹ thuật
- Mathematics – Toán học
Phương pháp giáo dục STEAM là ý tưởng sáng tạo từ Trường Thiết Kế Rhode Island (Mỹ) và sau đó được nhân rộng, ứng dụng rộng rãi trên toàn nước Mỹ. STEAM chính giúp kết nối, chỉ ra sự liên hệ thông tin giữa các lĩnh vực trong thực tế.
Với thí nghiệm thực hành được thực hành giúp các em khám phá, thảo luận để rút ra kết quả. Học sinh không chỉ nắm vững kiến thức về nguyên lý mà còn rút ngắn được khoảng cách giữa kiến thức hàn lâm tới thực hành, từ đó các em có thể tạo ra được những sản phẩm trong cuộc sống hằng ngày.
Phương pháp giáo dục hiện đại STEAM này giúp hình thành cũng như phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho mỗi học sinh. Bởi trong mỗi bài học có những tình huống liên quan đến thực tiễn cần vận dụng kiến thức của nhiều lĩnh vực để nghiên cứu nhằm giải quyết vấn đề hiệu quả nhất.
Phương pháp giáo dục hiện đại STEAM
Phương pháp giáo dục STEAM mang lại cho học sinh nhiều lợi ích có thể kể tới như:
- Phát triển sự sáng tạo, tạo ra những sản phẩm ý nghĩa
- Kỹ năng giải quyết vấn đề, rèn luyện kỹ năng tư duy logic
- Khuyến khích trẻ nghiên cứu thử nghiệm khám phá
- Khả năng làm việc nhóm, nâng cao hiệu quả giao tiếp
- Áp dụng kiến thức vào thực tiễn, kiến thức, kỹ năng trong thực tế cuộc sống
- Có cơ hội tiếp cận sớm với các công nghệ hiện đại
- Khơi dậy niềm yêu thích của trẻ với các bộ môn Khoa học, Công nghệ, Toán và làm tiền đề thuận lợi cho các bậc học sau
- Giúp trẻ định hướng lựa chọn nghề nghiệp trong tương lai phù hợp với bản thân của trẻ…
Phương pháp giáo dục hiện đại STEAM chính là trang bị cho học sinh những kiến thức về các lĩnh vực nghệ thuật, khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học. Đồng thời xây dựng cho các em những kỹ năng cần thiết trong học tập và cuộc sống. Mục đích giúp học sinh có được hành trang tri thức vững chắc của công dân trong thế kỷ 21 và những kỹ năng thiết yếu giúp các em luôn tự tin để tạo nên thành công trong mọi hoàn cảnh.
>>> Tham khảo thêm:
- Vì sao phương pháp STEAM cần được áp dụng trong giáo dục ở Việt Nam?
- Những tiêu chí mà một buổi học STEAM cần có
Phương pháp giáo dục hiện đại – Montessori
Montessori được biết đến là một phương pháp giáo dục sớm hàng đầu hiện nay, được nhiều ngôi trường mầm non áp dụng vào chương trình giảng dạy. Phương pháp giáo dục Montessori được đặt theo tên của người sáng lập – Tiến sĩ người Ý Maria Montessori (1870- 1952). Bà là một vị tiến sĩ Y học đầu tiên trong lịch sử của nước Ý, đồng thời bà còn là Tiến sĩ Nhân loại học, Tiến sĩ Giáo dục học và Tiến sĩ Tâm lý học.
Montessori là phương pháp dạy trẻ thông qua những giáo cụ trực quan, giúp phát hiện và thúc đẩy tiềm năng của trẻ với môi trường giáo dục thân thiện. Với phương pháp này giáo viên được đào tạo bài bản về chuyên môn cũng như cách dùng các giáo cụ học tập chuyên biệt.
Phương pháp giáo dục hiện đại Montessori
Phương giáo dục dục này đặc biệt tôn trọng cá tính cá nhân, tính tự do, tự lập của mỗi bé. Bên cạnh đó tôn trọng sự phát triển tâm sinh lý tự nhiên ở trẻ và trang bị cho các bé ở lứa tuổi mầm non kiến thức thực tiễn phù hợp với lứa tuổi để áp dụng vào cuộc sống.
Cha mẹ hoàn toàn có thể áp dụng tinh thần Montessori để dạy con tại nhà. Bởi lẽ, dù ở nhà hay ở trường học, Montessori đều khuyến khích trẻ phát triển năng khiếu tự nhiên, không cần tuân theo một khuôn mẫu nào. Tự do hoạt động chính là điều kiện đề bé có thể học tập và phát triển tốt nhất.
Một số nguyên tắc của phương pháp giáo dục hiện đại Montessori:
- Cha mẹ, giáo viên là những người đóng vai trò hỗ trợ, hướng dẫn trẻ
- Tôn trọng, không áp đặt trẻ, lấy trẻ làm trung tâm
- Môi trường thân thiện, không phần thưởng hay trừng phạt
- Học đi đôi với hành, ứng dụng những điều đã học vào thực tiễn
- Tôn trọng sự tập trung của trẻ
- Cho bé hòa mình với thiên nhiên để tạo nguồn cảm hứng bất tận…
Với phương pháp giáo dục Montessori các con sẽ được thỏa sức sáng tạo và khám phá các sự vật, hiện tượng xung quanh chúng. Điều này giúp con nhanh chóng hình thành tư duy logic, kỹ năng học tập độc lập, giao tiếp hiệu quả. Ngoài ra, bé còn tăng khả năng thu nhận kiến thức, phát huy tính sáng tạo, nâng cao tinh thần đoàn kết và hợp tác, hình thành khả năng xã hội từ rất sớm, giúp bé phát triển một cách toàn diện nhất.
Phương pháp giáo dục Shichida
Shichida là một phương pháp giáo dục sớm rất được ưa chuộng tại đất nước Nhật Bản. Phương pháp giáo dục hiện đại này cũng được áp dụng tại nhiều quốc gia trên thế giới, bao gồm cả Việt Nam.
Ra đời vào những năm 60 của thế kỷ 20, Shichida được phát triển bởi giáo sư Makoto Shichida, một nhà nghiên cứu có 40 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực phát triển não bộ.
Đặc điểm của phương pháp giáo dục Shichida chính là khơi dậy tối đa khả năng tiềm tàng của trẻ bằng giáo dục, nhấn mạnh vai trò giáo dục trẻ trong giai đoạn vàng 6 năm đầu đời. Bởi đây là giai đoạn mà não bộ của trẻ sẽ phát triển theo cấp số nhanh, nếu bỏ lỡ thời kỳ vàng sẽ đồng nghĩa với việc bỏ lỡ cơ hội phát triển của trẻ.
Não bộ con người được chia thành não phải và não trái với những chức năng khác nhau: não phải có chức năng phát triển tư duy liên quan đến cảm xúc, não trái đảm nhận chức năng phát triển tư duy logic. Shichida là phương pháp giáo dục giúp trẻ sẽ dụng hiệu quả toàn bộ hai bán cầu não, tạo môi trường kích thích tài năng bẩm sinh, phát triển kỹ năng xã hội và làm giàu tâm hồn.
Lợi ích khi sử dụng phương pháp giáo dục hiện đại Shichida:
Shichida ngày càng được nhiều nhà trường và các phụ huynh lựa chọn bởi nó mang tới cho trẻ những lợi ích:
- Phát triển trí não: Việc áp dụng đúng phương pháp Shichida sẽ giúp não bộ trẻ phát triển toàn diện, có kiến thức rộng mở, yêu thích việc học, tăng cường khả năng tiếp thu thông tin và kỹ năng xử lý linh hoạt.
- Giáo dục tinh thần: Đây là yếu tố quyết định hình thành nên một tâm hồn và tính cách đẹp cho bé. Thông qua các bài học liên quan đến đạo đức và tính người, bé sẽ có ý thức đạo đức từ rất sớm.
- Giáo dục thể chất: Không chỉ tập trung vào phát triển kiến thức não bộ, phương pháp ác Shichida còn giáo dục thể chất cho bé bằng các vận động tinh và thô, giúp bé phát triển khỏe mạnh và lanh lợi.
- Giáo dục dinh dưỡng: Shichida hướng đến chế độ ăn uống khoa học, đầy đủ chất dinh dưỡng, đảm bảo an toàn cho sự phát triển cơ thể, não bộ.
Phương pháp giáo dục giúp tăng khả năng tiếp thu của trẻ trên 5 giác quan chính: thính giác – khứu giác – vị giác- thị giác – xúc giác. Từ đó trẻ được phát triển, khỏe mạnh toàn diện.
Phương pháp giáo dục Glenn Doman
Đây là một phương pháp giáo dục hiện đại được áp dụng cho trẻ sơ sinh đến 6 tuổi. Phương pháp này được mang tên theo chính người nghiên cứu ra nó- Giáo sư Glenn Doman cùng với sự giúp đỡ của các cộng sự. Giáo sư Glenn Doman (1919 – 2013) cũng là người sáng lập Viện nghiên cứu và phát triển tiềm năng con người (IAHP).
Phương pháp Glenn Doman ứng dụng khả năng chụp ảnh nguyên mảng của não phải, giúp trẻ tiếp cận thông tin cũng như học tập về từ – lượng – thế giới xung quanh nhanh chóng.
Glenn Doman là một trong những phương pháp giáo dục hiện đại hiện nay
Glenn Doman kích thích trẻ về não bộ và vận động, cho trẻ phát triển một cách toàn diện về cả thể chất lẫn trí tuệ, tinh thần, xã hội và tính bền bỉ, kiên trì. Đây là những hành trang quan trọng, tạo tiền đề cho thành công và hạnh phúc của trẻ trong tương lai.
Những lợi ích của phương pháp giáo dục hiện đại Glenn Doman:
Hiện tại, phương pháp Glenn Doman được áp dụng trên 180 quốc gia. Tại Việt Nam, phương pháp Glenn Doman đã xuất hiện khoảng 7-8 năm và được nhiều đơn vị nhà trường, phụ huynh lựa chọn bởi những lợi ích:
- Tạo niềm yêu thích và đam mê đặc biệt với một số lĩnh vực, giúp trẻ phát triển được những thế mạnh của bản thân
- Hiểu biết về thế giới xung quanh, kích thích sự tò mò và khám phá
- Hiểu được bản chất định lượng của toán học
- Phát triển khả năng tập trung, ghi nhớ, tư duy logic
- Bé sẽ biết đọc sớm khi mới 2 – 3 tuổi nếu cha mẹ áp dụng phương pháp Glenn Doman sớm
- Giảm thiểu tình trạng nói lắp, nói ngọng, những tật nói ở trẻ
- Phát triển khả năng ngôn ngữ, gia tăng vốn từ vựng, tạo sự tự tin cho trẻ trong giao tiếp….
Ứng dụng phương pháp giáo dục hiện đại tại The Dewey Schools
Việc chọn lọc và áp dụng đúng đắn các phương pháp giáo dục hiện đại là chìa khóa tạo nên một thế hệ công dân xuất sắc. Tại Hệ thống trường phổ thông liên cấp The Dewey Schools, chúng tôi tiên phong mang đến nền giáo dục chuẩn Mỹ tại Việt Nam.
Kế thừa triết lý giáo dục thực nghiệm của nhà khai phóng John Dewey, nhà trường không ngừng ứng dụng các phương pháp hiện đại (như STEAM, học tập truy vấn, tư duy thiết kế) vào chương trình giảng dạy. Với môi trường lấy học sinh làm trung tâm, không tạo áp lực thành tích, học sinh Dewey (TDSers) được tự do sáng tạo, trau dồi tri thức và hoàn thiện nhân cách để tự tin hội nhập toàn cầu.
Một buổi học thực hành STEAM tại trường (Ảnh: Sưu tầm internet)
FAQs – Các câu hỏi thường gặp
Dưới đây là phần giải đáp chi tiết từ các chuyên gia giáo dục nhằm tháo gỡ những băn khoăn phổ biến nhất của phụ huynh khi tìm hiểu về các phương pháp giảng dạy tiên tiến hiện nay.
Cha mẹ có nên kết hợp nhiều phương pháp giáo dục hiện đại cùng lúc cho trẻ tại nhà không?
Có thể kết hợp, nhưng cần sự nhất quán và chọn lọc. Ví dụ, cha mẹ có thể dùng Flashcard của Glenn Doman để tăng vốn từ vựng, đồng thời áp dụng triết lý tôn trọng sự tự lập của Montessori trong sinh hoạt hàng ngày (cho con tự xúc ăn, tự dọn đồ chơi). Tuy nhiên, tuyệt đối không nên nhồi nhét ép trẻ học quá nhiều phương pháp cùng lúc sẽ gây quá tải và phản tác dụng.
Làm thế nào để biết trẻ phù hợp với phương pháp Montessori hay phương pháp STEAM hơn?
Điều này phụ thuộc vào độ tuổi và thiên hướng của trẻ. Montessori thường phát huy hiệu quả tốt nhất ở giai đoạn mầm non (0-6 tuổi) để rèn tính tự lập, nề nếp và nhận thức giác quan. Trong khi đó, STEAM phù hợp hơn khi trẻ bắt đầu bước vào bậc Tiểu học và Trung học, khi não bộ đã sẵn sàng cho tư duy logic, làm việc nhóm và giải quyết các bài toán thiết kế kỹ thuật phức tạp.
Việc áp dụng các phương pháp giáo dục hiện đại có làm giảm tầm quan trọng của kiến thức sách giáo khoa truyền thống không?
Hoàn toàn không. Các phương pháp giáo dục hiện đại không phủ nhận kiến thức nền tảng trong sách giáo khoa, mà chúng thay đổi cách thức học sinh tiếp nhận kiến thức đó. Thay vì học thuộc lòng lý thuyết khô khan, học sinh sẽ sử dụng kiến thức sách giáo khoa làm nguyên liệu để thực hành, làm dự án và giải quyết vấn đề, từ đó giúp các em hiểu sâu bản chất và ghi nhớ kiến thức lâu hơn.
Kết Luận
Các phương pháp giáo dục hiện đại như STEAM, Montessori, Shichida hay Glenn Doman đã và đang tạo ra một cuộc cách mạng thay đổi diện mạo ngành giáo dục toàn cầu. Việc lựa chọn phương pháp phù hợp không chỉ giúp khơi dậy tiềm năng vô hạn của trẻ mà còn trang bị cho các em bộ kỹ năng sinh tồn vững chắc trong kỷ nguyên 4.0. Hãy là những bậc cha mẹ thông thái, thấu hiểu con trẻ để trao cho con một bệ phóng tri thức vững vàng và hạnh phúc nhất.
