Phương pháp giáo dục STEM tại THCS: Lợi ích và cách áp dụng

Tác giả bài viết1

anh.leduc

STEM tại bậc THCS (cấp 2) là phương pháp giáo dục tích hợp liên môn giữa Khoa học (Science), Công nghệ (Technology), Kỹ thuật (Engineering) và Toán học (Mathematics). Phương pháp này giúp học sinh kết nối lý thuyết hàn lâm với thực tiễn đời sống thông qua trải nghiệm thực nghiệm.

Bậc THCS đánh dấu giai đoạn học sinh tiếp cận khối lượng kiến thức lớn hơn, nhiều môn học mới và những thay đổi tâm sinh lý tuổi dậy thì. Điều này khiến không ít em gặp khó khăn trong việc thích nghi với môi trường học tập mới.

Trong bối cảnh đó, giáo dục STEM giúp biến kiến thức lý thuyết thành các hoạt động trải nghiệm thực tiễn, từ đó khơi dậy hứng thú học tập, phát triển tư duy sáng tạo và năng lực giải quyết vấn đề. Hãy cùng The Dewey Schools tìm hiểu chi tiết về phương pháp giáo dục này qua bài viết dưới đây.

Những đặc điểm học tập tại THCS hiện nay

Bước sang bậc THCS học sinh phải làm quen với chương trình học mới, trong đó số lượng môn học nhiều hơn và xuất hiện thêm nhiều môn học mới lạ. Đặc điểm học tập của chương trình THCS như sau:

Lượng kiến thức nhiều lên và đa dạng hơn: Lượng kiến thức trong sách giáo khoa không đơn giản như bậc tiểu học, học sinh cần làm quen với kiến thức rộng lớn, khó hơn. Để bắt kịp chương trình học học sinh cấp 2 cần phải chú ý nghe giảng, chủ động tự học và ôn luyện tại nhà mới có thể đạt được kết quả tốt nhất.
Chương trình môn học có nhiều thay đổi: Bên cạnh đó, trong chương trình THCS các kiến thức trong từng môn học quen thuộc cũng có nhiều thay đổi. Ví dụ đối với môn toán học, học sinh không chỉ đơn giản học cộng trừ nhân chia, kiến thức toán đã trở nên phức tạp hơn nhiều. Môn ngữ văn đòi hỏi người học phải tự đọc hiểu, rèn luyện và nâng cao khả năng phân tích.
Xuất hiện các môn học mới: Các môn học mới như hóa học, sinh học hay vật lý cũng là thử thách lớn đối trong giai đoạn chuyển cấp với nhiều em học sinh.

Nhiều phụ huynh còn lo ngại với giai đoạn chuyển cấp lên THCS đối với con em mình. Ngoài việc phải đối mặt và thích nghi với chương trình học mới, các em học sinh còn bước vào giai đoạn phát triển với nhiều sự thay đổi tâm lý. Bước vào cấp hai đồng nghĩa với việc trẻ bước vào giai đoạn dậy thì trở nên nhạy cảm, dễ bị tác động bởi yếu tố bên ngoài.

THCS là cấp học với lượng kiến thức vô cùng đa dạng

Môi trường học thay đổi, thầy cô, bạn bè thay đổi, áp lực về chương trình học, điểm số… có thể khiến nhiều em cảm thấy áp lực, căng thẳng. Thậm chí nhiều trường hợp không kịp thích nghi khiến học sinh chán nản, nảy sinh cảm xúc tiêu cực, e ngại đến trường.

Giáo dục STEM đã trở thành giải pháp hữu hiệu giải quyết mọi khó khăn đối với học sinh THCS. STEM khơi dậy sự hứng thú học tập, chủ động tiếp thu kiến thức và nhanh chóng hòa nhập với trường lớp của học sinh. Phương pháp giúp trẻ tương tác, hòa đồng với nhau thông qua các hoạt động học tập, vui chơi, giao lưu.

3 Phương thức triển khai giáo dục STEM tại THCS theo chuẩn Bộ GD&ĐT

Tại Việt Nam, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành văn bản hướng dẫn cụ thể về việc đưa STEM vào chương trình giáo dục trung học. Các trường THCS hiện nay (bao gồm cả công lập và tư thục hàng đầu như THCS Thụy Phương, THCS Tạ Quang Bửu, THCS Chu Văn An…) đang áp dụng đồng bộ qua 3 phương thức chính:

Phương thức 1: Tổ chức bài học STEM chính khóa: Đây là hình thức phổ biến nhất. Giáo viên các tổ bộ môn tự nhiên (Toán, Lý, Hóa, Sinh, Công nghệ, Tin học) cùng ngồi lại để thiết kế các bài học tích hợp liên môn. Học sinh học lý thuyết song hành cùng thực hành ngay trong tiết học để chế tạo ra các sản phẩm như: hệ thống tưới cây tự động, máy lọc nước mini hay mô hình nhà chống động đất.
Phương thức 2: Tổ chức hoạt động trải nghiệm STEM: Triển khai dưới dạng các câu lạc bộ ngoại khóa (CLB robotics, CLB khoa học nhí) hoặc các Ngày hội STEM (STEM Day) quy mô toàn trường. Học sinh được tự do tham gia các trò chơi trí tuệ, thử thách lập trình nhanh hoặc trưng bày các sản phẩm tái chế sáng tạo.
Phương thức 3: Hoạt động nghiên cứu khoa học, kỹ thuật: Dành riêng cho nhóm học sinh có năng khiếu và đam mê khoa học chuyên sâu. Dưới sự cố vấn, hướng dẫn của giáo viên, các em sẽ tự nghiên cứu, chế tạo và hoàn thiện các dự án khoa học kỹ thuật để tham gia các cuộc thi sáng tạo cấp tỉnh, cấp quốc gia.

Nhiều cha mẹ quan tâm:

Áp dụng giáo dục stem tại THCS mang đến điều gì?

Giáo dục STEM tại THCS ngày càng được quan tâm và coi trọng triển khai vào chương trình giảng dạy của các trường. Giáo dục khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học của STEM đã góp phần chuẩn bị cho học sinh một tương lai thành công. Đây là chương trình giảng dạy cần thiết và mang đến cho các em học sinh nhiều điều lợi ích.

Tạo ra cơ hội trải nghiệm thực tế cho học sinh

Chương trình giáo dục STEM tại THCS mang đến nhiều điểm mạnh, trong đó điểm mạnh hàng đầu là tạo cơ hội học tập và ứng dụng kiến thức vào thực tiễn, tạo cơ hội trải nghiệm thực tế cho người học. Học sinh THCS đã có khả năng tự nhận thức được các vấn đề diễn ra xung quanh cuộc sống của mình. Các em có thể tự làm chủ suy nghĩ, hành động và STEM đã giúp trẻ tiếp cận các kiến thức, kỹ năng một cách tự nhiên không gò ép.

Khi trẻ học tập một cách chủ động, trẻ tự mở rộng vốn kiến thức của mình để áp dụng vào thực hành và ứng dụng vào thực tiễn. STEM đã phá vỡ đi khoảng cách giữa kiến thức hàn lâm và thực hành thực tế giúp các em làm chủ tri thức và sớm đặt ra kế hoạch cho tương lai.

Giáo dục STEM tại THCS tạo ra cơ hội trải nghiệm thực tế cho học sinh

Nâng cao khả năng làm việc nhóm

Bước vào bậc THCS, trẻ cần làm quen với môi trường học mới, bạn bè mới. Những bỡ ngỡ, thay đổi ban đầu này khiến nhiều trẻ e ngại và có thể gặp khó khăn trong việc kết bạn và giao tiếp. Giáo dục STEM tại THCS là giải pháp giúp các em giải quyết tốt vấn đề này với các môn học đa lĩnh vực đòi hỏi quá trình trao đổi thông tin, tương tác liên tục trong học tập.

Học sinh có những ưu thế môn học khác nhau, kết hợp làm việc nhóm học liên môn trong STEM để tìm ra giải pháp tốt nhất giải quyết vấn đề đặt ra. Thông qua các hoạt động trao đổi, tương tác, tìm kiếm thông tin, ghi chép, báo cáo, thuyết trình… trẻ nâng cao khả năng hiểu biết, tri thức, kỹ năng của mình. Qua đây các em được rèn luyện khả năng phối hợp, làm việc nhóm, các ứng xử với mọi người, nang cao khả năng học tập, tinh thần đồng đội.

Tạo ra niềm yêu thích khoa học và công nghệ ở trẻ

Phương pháp giáo dục STEM tại THCS đã khẳng định được giá trị trong thời đại công nghệ, thời đại toàn cầu hóa. Khi công nghệ trở thành trung tâm của thế giới, thì nhu cầu về lao động với ngành khoa học công nghệ tăng cao. Giáo dục STEM khơi dậy niềm yêu thích khoa học và công nghệ ở trẻ, giúp các bé không ngừng học tập, không ngừng phát triển.

Nhiều phụ huynh đã tạo điều kiện cho con em mình tiếp xúc với phương pháp STEM từ nhỏ để trẻ hình thành khả năng đối mặt với sự thay đổi và phát triển của thời đại. Trẻ có thể tiếp thu thông tin có chọn lọc, biết được sở thích, ước mơ của mình. STEM giúp các bé sớm hình thành hướng đi cho tương lai sau này, làm tiền đề thuận lợi cho các bậc học tiếp theo.

Phát huy năng lực sáng tạo

Áp dụng giáo dục STEM tại THCS giúp trẻ phát huy được khả năng sáng tạo của bản thân

Các môn học mới xuất hiện trong chương trình THCS như vật lý, hóa học, sinh học… với các thí nghiệm đa dạng yêu cầu sự khéo léo của người học trong chuẩn bị, tư dạy, tìm giải pháp. Từ đó kích thích, phát huy năng lực sáng tạo của mỗi học sinh. Các em sẽ cùng học tập, cùng trao đổi để tạo ra các sản phẩm liên quan đến môn học tại trường. Mỗi học sinh sẽ bộc lộ và phát triển tiềm năng tự nhiên của mỗi người.

Xem thêm: Mô hình 5E trong giáo dục stem: Đặc điểm và cách triển khai

Cách áp dụng giáo dục STEM tại THCS đạt hiệu quả

Với nhiều thành tích và hiệu quả tích cực trong công tác giáo dục khi áp dụng STEM nên nhiều trường đã đưa mô hình vào giảng dạy. Để ứng dụng phương pháp giáo dục STEM tại THCS cần có đủ 3 yếu tố là giáo án, phương pháp dạy học lý thuyết và tổ chức hoạt động thực hành. Cụ thể:

Xây dựng phòng thực hành STEM

Xây dựng phòng thực hành STEM là yếu tố quan trọng, có tác động lớn đến sự thành công trong quá trình áp dụng phương pháp giáo dục STEM tại THCS. Các trường cần có phòng thực hành STEM trang bị đầy đủ các trang thiết bị. công cụ và vật liệu học tập phù hợp như các máy móc tự động, dụng cụ thí nghiệm, các mô hình theo từng môn học…

Phòng thực hành STEM tạo điều kiện cho trẻ tiếp cận với các khái niệm STEM trên thực tế, khuyến khích sự tương tác, kích thích sự tò mò, khơi gợi khả năng sáng tạo của người học. Trẻ cần có những trải nghiệm thực tế để ghi nhớ kiến thức, nâng cao khả năng ứng dụng thực hành và học tập hiệu quả hơn.

Xây phòng thực hành mô hình giáo dục STEM tại THCS

Thiết kế bài giảng STEM đa dạng

Chuẩn bị kế hoạch giảng dạy chi tiết là một trong những yêu cầu quan trọng trong việc ứng dụng mô hình giáo dục STEM tại THCS. Giáo viên cần soạn nhiều giáo án STEM cho các bài học trong 1 năm học và giáo án này rất khác biệt cho so với cách soạn giảng theo phương pháp truyền thống. Thiết kế bài giảng cần tạo ra môi trường học tập tương tác thú vị dựa trên các dự án, hoặc vấn đề thực tế và cho phép học sinh áp dụng kiến thức STEM vào giải quyết vấn đề.

Các yêu cầu thiết kế bài giảng STEM đa dạng:

Giáo viên cần thiết kế bài giảng STEM theo phong cách cá nhân với nhiều chủ đề gắn với các vấn đề trong thực tiễn. Bài giảng cần thúc đẩy sự hợp tác, tương tác và tư duy phản biện của học sinh.
Giáo án STEM áp dụng đa dạng các phương pháp giảng dạy như sơ đồ, biểu đồ, tổ chức trò chơi, trình chiếu powerpoint, thí nghiệm sử dụng các công nghệ, công cụ, phần mềm hỗ trợ, máy móc tự động… Từ đó giúp học sinh trải nghiệm ứng dụng thực tế của chủ đề STEM và tiếp thu bài giảng một cách đơn giản, dễ hiểu, hào hứng không có cảm giác nhàm chán.
Giáo viên lồng ghép kiến thức lý thuyết, khái niệm học thuật khô khan mang tính nguyên tắc thành bài học thực tiễn để học sinh dễ dàng tiếp thu kiến thức.
Các kiến thức thuộc lĩnh vực toán học, khoa học công nghệ được lồng ghép vào chủ đề chung và gắn liền với thực tế khơi dậy sự hứng thú học tập của trẻ. Trẻ không cần phải học quá nhiều kiến thức nhưng các em vẫn có sự hiểu biết ở cả 3 lĩnh vực.
Thiết kế giáo án STEM tập trung vào khả năng tư duy sáng tạo của trẻ, do đó giáo án không chỉ tập trung vào các khái niệm, lý thuyết hàn lâm hay giảng dạy 1 cách máy móc. Giảng dạy STEM tập trung đến khả năng tiếp thu và lĩnh hội tri thức của trẻ thông qua thực tiễn khác hoàn toàn với phương pháp giáo dục cũ thiếu đi sự quan tâm đến trẻ.

Thiết kế bài giảng đa dạng là cách phát triển mô hình giáo dục STEM tại THCS hiệu quả

Thực hành trải nghiệm thực tế

Thực hành trải nghiệm thực tế là yếu tố quan trọng tạo nên thành công của phương pháp dạy học STEM THCS. Vì vậy để áp dụng hiệu quả mô hình này, nhà trường và thầy cô giáo cần chú trọng các hoạt động trải nghiệm thực tế bên cạnh việc giảng dạy kiến thức chuyên môn. Cần thường xuyên tổ chức các ngày hội STEM để khuyến khích trẻ phát huy khả năng tìm tòi sáng tạo của mình thông qua hoạt động thực hành áp dụng kiến thức đã học và thực tế đời sống.

Trong quá trình giảng dạy, giáo viên có thể hướng dẫn các bước chi tiết về quá trình thiết kế kỹ thuật bao gồm nghiên cứu, thu thập dữ liệu, xây dựng mô hình, kiểm tra cho học sinh. Một phần quan trọng và không thể thiếu trong việc phát triển mô hình giáo dục STEM tại THCS là việc hỗ trợ người học trình bày và nhận xét về sản phẩm.

Giáo viên đóng vai trò quan trọng trong tiến trình học theo STEM của học sinh. Vì vậy sau khi hoàn thành dự án, đánh giá kết quả học tập thầy cô giáo cần xem xét những yếu tố tạo nên sự thành công, các khía cạnh cần cải tiến trong bài giảng. Thông qua việc tạo ra tình huống thách thức, giáo viên hướng dẫn thiết kế kỹ thuật, hỗ trợ trình bày sản phẩm cho người học, cuối cùng là việc nhận xét và đánh giá kết quả học tập. Từ đó thầy cô giáo đảm bảo quá trình giáo dục STEM trên thực tế là trải nghiệm học tập bổ ích và toàn diện cho học sinh THCS.

Giáo dục STEM tại THCS đã khẳng định hiệu quả, đóng góp quan trọng vào sự phát triển, khuyến khích sự sáng tạo, tư duy logic, tư duy phản biện và giải quyết vấn đề, năng lực thực hành cho học sinh. Thông qua đó người học được chuẩn bị cho tương lai tươi sáng, mở ra cơ hội phát triển và thành công trong lĩnh vực STEM.

Không chỉ bậc THCS, STEM đã và đang được ứng dụng nhiều trong các cấp học cao hơn như THPT và đại học. Chính vì vậy cha mẹ nên cho con tiếp xúc và trải nghiệm giáo dục STEM ngay từ khi còn nhỏ để tạo nền tảng tốt cho con đường học tập của trẻ sau này.

Giáo dục STEM THCS đã và đang được thúc đẩy triển khai và phát triển mạnh tại nhiều trường học trong cả nước. Học sinh được hướng đến việc vận dụng kiến thức vào các hoạt động thực hành để giải quyết vấn đề của thực tế cuộc sống hoặc tạo ra sản phẩm. Hy vọng các thông tin trên đây sẽ hữu ích với các bậc phụ huynh và các giáo viên có nhu cầu tìm hiểu về giáo dục STEM tại THCS. Mọi thắc mắc có liên quan vui lòng để lại thông tin dưới bài viết hoặc liên hệ với The Dewey Schools để nhận giải đáp trong thời gian ngắn nhất.

The Dewey Schools: Tiên phong tích hợp STEM chuẩn Mỹ vượt trội tại Việt Nam

Để giúp học sinh phát triển toàn diện năng lực thế kỷ 21 mà không bị đè nặng bởi áp lực điểm số thi cử, Hệ thống trường phổ thông liên cấp The Dewey Schools tự hào mang đến chương trình giáo dục tích hợp chuẩn quốc tế:

Hợp tác chiến lược chuẩn Mỹ: Dewey hợp tác toàn diện cùng Mount Vernon School (Top 10 trường đổi mới sáng tạo nhất Hoa Kỳ). Học sinh được thụ hưởng chương trình song ngữ Common Core, học Toán học và Khoa học hoàn toàn bằng tiếng Anh chuyên sâu cùng đội ngũ chuyên gia nước ngoài giàu kinh nghiệm hằng tuần hằng ngày.
Hệ thống xưởng sáng chế Makerspace hiện đại bậc nhất: Dewey sở hữu không gian phòng Lab, phòng thực hành Makerspace khang trang với đầy đủ máy in 3D, thiết bị tự động hóa, robot thông minh, tạo điều kiện lý tưởng cho học sinh tự do hiện thực hóa mọi ý tưởng thiết kế kỹ thuật hằng tuần hằng ngày.
Văn phòng hướng nghiệp 1-1 chuyên nghiệp: Đội ngũ chuyên gia luôn đồng hành kiên nhẫn cùng học sinh từ năm lớp 9 hằng năm để định hình thế mạnh, lên lộ trình chọn môn học tự chọn phù hợp năng lực bản thân và hỗ trợ chuẩn bị hồ sơ (Portfolio) hoàn hảo để săn học bổng du học thành công.

Thông tin cơ bản:

Hotline: 19003293
Website: https://thedeweyschools.edu.vn/
Học phí trường Dewey Hà Nội

FAQs – Các câu hỏi thường gặp

Dưới đây là phần giải đáp chi tiết giúp các bậc phụ huynh tháo gỡ những băn khoăn thực tế về cách giáo dục STEM cho con ngoài giờ lên lớp hằng tuần hằng tháng:

Giáo dục STEM có chỉ phù hợp với học sinh giỏi các môn tự nhiên?

Không. STEM là phương pháp học liên ngành, nơi học sinh có thể phát huy nhiều thế mạnh khác nhau như sáng tạo, giao tiếp, thuyết trình, thiết kế hay làm việc nhóm. Vì vậy, cả học sinh yêu thích khoa học lẫn các em có năng khiếu nghệ thuật đều có cơ hội tỏa sáng trong các dự án STEM.

Học sinh được đánh giá như thế nào trong các hoạt động STEM?

Thay vì chỉ dựa vào bài kiểm tra viết, STEM chú trọng đánh giá quá trình học tập. Giáo viên xem xét mức độ tham gia, khả năng hợp tác, tư duy giải quyết vấn đề, chất lượng sản phẩm và kỹ năng trình bày, phản biện của học sinh.

Dạy học STEM có bắt buộc phải sử dụng thiết bị hiện đại, chi phí cao?

Không. Điều quan trọng nhất của STEM là phương pháp tư duy và trải nghiệm thực hành. Nhiều dự án hiệu quả có thể được thực hiện từ những vật liệu đơn giản, tái chế như bìa carton, chai nhựa, giấy hoặc ống hút dưới sự hướng dẫn của giáo viên.

Kết Luận

Giáo dục STEM tại THCS không chỉ giúp học sinh tiếp cận kiến thức khoa học một cách trực quan, sinh động mà còn rèn luyện những năng lực thiết yếu của thế kỷ 21 như tư duy phản biện, sáng tạo, hợp tác và giải quyết vấn đề. Thông qua các dự án thực tiễn, học sinh được chủ động khám phá, vận dụng kiến thức vào cuộc sống thay vì chỉ ghi nhớ lý thuyết.

Trong bối cảnh khoa học và công nghệ phát triển mạnh mẽ, STEM đang trở thành nền tảng quan trọng giúp học sinh xây dựng tư duy đổi mới và khả năng thích ứng với tương lai. Khi được triển khai đúng phương pháp và phù hợp với lứa tuổi, giáo dục STEM sẽ góp phần nuôi dưỡng niềm đam mê học tập, phát huy tối đa tiềm năng cá nhân và chuẩn bị hành trang vững chắc cho những chặng đường học tập tiếp theo.

Tác giả bài viết

anh.leduc