Trong kỷ nguyên số, khi Internet phát triển mạnh mẽ, bên cạnh những giá trị tích cực, thế giới trực tuyến cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Bạo lực mạng đã và đang trở thành vấn nạn nhức nhối, đe dọa trực tiếp đến sức khỏe tinh thần và sự phát triển của học sinh.
Vậy bạo lực mạng là gì và làm sao để bảo vệ trẻ trước môi trường trực tuyến này? Cùng Dewey Schools chia sẻ thông tin về biểu hiện, hậu quả và giải pháp phòng tránh hình thức bạo lực này nhé.
Bạo lực mạng là gì?
Bạo lực mạng (hay bắt nạt trực tuyến – Cyberbullying) là những hành vi sử dụng các công cụ kỹ thuật số như điện thoại thông minh, máy tính bảng, mạng xã hội, diễn đàn, tin nhắn… để quấy rối, đe dọa, xúc phạm hoặc hạ thấp uy tín, danh dự của một cá nhân hay nhóm người.
Bạo lực trên không gian mạng không chỉ dừng lại ở các bình luận tiêu cực, mà bao gồm các hành vi như:
- Chia sẻ thông tin riêng tư, hình ảnh hoặc video nhạy cảm mà không được sự cho phép.
- Viết bài, đăng tải nội dung đe dọa, châm biếm hoặc tấn công ngôn ngữ.
- Mạo danh người khác để thực hiện các hành vi gây hại hoặc phá vỡ mối quan hệ xã hội.
Bạo lực mạng là hành vi ảnh hưởng đến tâm lý người khác trên không giang mạng
Bạo lực qua mạng về cơ bản tương tự với bạo lực bắt nạt thông thường nhưng có một số điểm khác biệt cần chú ý:
- Nạn nhân của bạo lực qua mạng thường không rõ danh tính kẻ thực hiện hành vi bạo lực hoặc lý do những kẻ đó nhắm vào mình.
- So với bắt nạt truyền thống, hậu quả của bạo lực mạng có thể lớn hơn nhiều vì nội dung được chia sẻ để tấn công nạn nhân có thể được chia sẻ rộng rãi đến nhiều người khác.
- Nạn nhân có thể còn phải tiếp xúc với sự quấy rối liên tục, bất cứ lúc nào khi sử dụng điện thoại, máy tính, internet… Trong khi với bắt nạt truyền thống kẻ bạo lực phải ở khoảng cách gần mới có thể tác động đến nạn nhân.
Xem thêm: Bạo lực tinh thần và những ảnh hưởng đến tâm lý của trẻ
So sánh Bạo lực mạng và Bắt nạt truyền thống
Dưới đây là bảng đối chiếu giúp nhận diện rõ ràng sự khác biệt giữa hai hình thức bắt nạt:
| Tiêu chí | Bắt nạt truyền thống (Trực tiếp) | Bạo lực mạng (Cyberbullying) |
| Không gian | Diễn ra ở nơi cố định (trường học, ngoài phố). | Không giới hạn, diễn ra 24/7 ở bất cứ đâu có Internet. |
| Danh tính | Nạn nhân thường biết rõ kẻ bắt nạt. | Kẻ bắt nạt có thể ẩn danh, nặc danh, khó xác định danh tính. |
| Tốc độ lan truyền | Hạn chế trong nhóm nhỏ người chứng kiến. | Cực nhanh, nội dung có thể được chia sẻ rộng rãi chỉ bằng một cú click. |
| Sự hiện diện | Chỉ xảy ra khi ở gần nhau. | Nạn nhân bị theo dõi và quấy rối liên tục ngay cả khi ở nhà. |
Biểu hiện của bạo lực mạng
Biểu hiện của bạo lực mạng đa dạng thể hiện ở nhiều hình thức và một số hình thức phổ biến là:
Quấy rối trực tuyến
Quấy rối trực tuyến là hình thức bạo lực mạng thường gặp nhất với các hành động bình luận, chia sẻ, gửi tin nhắn mang tính chất quấy rối, đe dọa, xúc phạm nạn nhân. Những kẻ quấy rối thậm chí còn liên tục theo dõi trên mạng xã hội để tìm hiểu thông tin cá nhân riêng tư hoặc giả mạo danh tính của người khác.
Những hành động bạo lực ngôn từ trên mạng này không chỉ khiến nạn nhân lo lắng, rơi vào trạng thái căng thẳng mà còn ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển, tự tin của người bị hại.
Bắt nạt trực tuyến
Bắt nạt trên không gian mạng trực tuyến thường thực hiện trên các mạng xã hội. Kẻ bạo lực mạng không chỉ lan truyền thông tin sai lệch, bôi nhọ, xúc phạm mà còn điều tra về cuộc sống cá nhân, đăng tải các video và hình ảnh bôi nhọ nạn nhân. Thậm chí bọn chúng còn áp dụng công nghệ cao để theo dõi vị trí, hoạt động của kẻ bị hại.
Trong trường hợp này, nạn nhân phải chịu ảnh hưởng nghiêm trọng đến tinh thần, luôn sống trong sự lo âu, hoảng sợ.
Bắt nạt trực tuyến là hình thức bạo lực qua mạng thường gặp
Tuyên truyền bạo lực mạng
Tuyên truyền bạo lực trên không gian mạng là các hành vi tạo ra hay truyền tải, chia sẻ nội dung cổ vũ hành vi bạo lực hay kích động bạo lực. Những hành động này không chỉ dẫn đến gia tăng hành vi bạo lực trên mạng, tạo ra môi trường trực tuyến không an toàn mà còn có thể dẫn đến gia tăng hành vi bạo lực trong thực tế.
Xâm phạm quyền riêng tư
Một hình thức bạo lực mạng phổ biến khác là xâm phạm quyền riêng tư. Những kẻ có ý đồ xấu sẽ cố tình theo dõi, thu thập thông tin của người khác để sử dụng vào mục đích phi pháp (gian lận hay đe dọa người bị hại).
Kẻ bạo lực đăng tải, chia sẻ thông tin cá nhân của người khác ngay cả khi không được cho phép. Đó là những hành động gây mất lòng tin sâu sắc và làm ảnh hưởng đến tinh thần và các mối quan hệ xã hội của nạn nhân.
Hậu quả mà bạo lực mạng gây ra
Bạo lực trên mạng không còn là thế giới ảo không liên quan đến đời sống thật bởi nó gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng. Theo 1 báo cáo tổng hợp từ ECPAT, Interpol và UNICEF, năm 2022 có đến hơn 400 báo cáo về hoạt động xâm hại trẻ em trên môi trường mạng tại Việt Nam. Trong đó có 1% trẻ bị dụ dỗ gửi video, ảnh về bộ phận nhạy cảm khi sử dụng internet, những thông tin đó bị chia sẻ mà chưa có sự đồng ý.
Ngoài ra, theo một khảo sát của Chương trình nghiên cứu internet và xã hội (VPIS, thuộc Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn) cho thấy vào năm 2023 78% người dùng mạng khẳng định bản thân từng là nạn nhân của bạo lực mạng hoặc biết các trường hợp phát ngôn gây thù ghét trên mạng xã hội; 67% người dùng mạng từng trở thành nạn nhân hoặc chứng kiến trò bôi nhọ danh dự, phỉ báng, nói xấu; 46,6% người dùng mạng từng bị bịa đặt, vu khống thông tin.
Bạo lực mạng gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng
Tất cả những điều này đã gây ra những hậu quả nghiêm trọng ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần và hành vi của trẻ. Hậu quả của bạo lực trên mạng có thể kể đến là:
Suy giảm tự tin, mất niềm tin vào cuộc sống
Trẻ em bị bạo lực mạng xã hội thường trở nên thiếu tự tin, mất niềm tin vào cuộc sống. Sau khi trải qua cú sốc tinh thần bị bạo lực, người bị hại luôn trong trạng thái căng thẳng, lo sợ và bất an. Nhiều trẻ thậm chí trở nên căm ghét bản thân, xuất hiện ý định tự làm hại mình.
Thúc đẩy hành vi phạm tội
Hành động bạo lực trên không gian mạng không chỉ tác động đến 1 hay nhiều cá nhân là nạn nhân trực tiếp, mà còn tác động lớn đến xã hội. Khi bạo lực mạng trở nên phổ biến sẽ thúc đẩy các hành vi phạm tội, các hành vi ngày càng tinh vi hơn gây ảnh hưởng trực tiếp đến trật tự an ninh xã hội.
Bên cạnh đó đối tượng trẻ em nhận thức chưa hoàn chỉnh, chưa có khả năng tự bảo vệ bản thân, dễ bị lôi kéo. Trường hợp không tỉnh táo hay không được người lớn hỗ trợ kịp thời các em dễ vướng vào sa ngã, thực hiện các hành vi phạm tội.
Thay đổi hành vi
Nạn nhân bị bạo lực mạng bị ảnh hưởng nặng nề về cảm xúc, thường biểu hiện thay đổi hành vi, trở nên cô đơn, sống khép mình và rút lui khỏi các mối quan hệ xã hội. Trẻ tự tạo ra hàng rào vô hình, làm rạn nứt đang kể các mối quan hệ xung quanh mình như với người thân, gia đình, bạn bè. Từ đó khiến tinh thần của nạn nhân ngày càng suy sụp.
Bạo lực mạng khiến trẻ trở nên tự ti, sống khép mình
Ảnh hưởng đến tương lai
Việc trẻ em lớn lên trong môi trường đầy rẫy bạo lực trên mạng, có thể khiến các em sa sút về học tập, lệch lạc trong cách nhìn nhận cuộc sống. Nạn nhân của bạo lực mạng phải gánh chịu tổn thương tâm lý sâu sắc, trở thành ám ảnh đeo bám trong suốt hành trình trưởng thành, ảnh hưởng đến tương lai của trẻ.
Giải pháp phòng tránh và bảo vệ trẻ
Để giảm thiểu và ngăn chặn vấn nạn này, cần có sự phối kết hợp giữa gia đình và nhà trường:
- Nâng cao nhận thức: Giáo dục trẻ về quyền riêng tư và các rủi ro trên không gian mạng. Nhắc nhở trẻ không bao giờ chia sẻ thông tin cá nhân với người lạ.
- Theo dõi và kiểm soát: Phụ huynh nên sử dụng các công cụ lọc thông tin và phần mềm bảo mật trên thiết bị của con.
- Trò chuyện cởi mở: Hãy để con tin tưởng rằng gia đình luôn là điểm tựa an toàn nhất. Khuyến khích con chia sẻ ngay khi cảm thấy bị quấy rối trên mạng.
- Hành động kịp thời: Khi phát hiện con là nạn nhân, hãy chụp ảnh màn hình bằng chứng, chặn kẻ bắt nạt và báo cáo ngay với nền tảng mạng xã hội hoặc nhà trường/cơ quan chức năng.
Tìm kiếm các giải pháp phòng tránh bạo lực trên mạng hiệu quả
FAQs – Giải đáp thắc mắc thường gặp
Dưới đây là phần thông tin giải đáp chi tiết cho những băn khoăn thực tế về cách quản lý an toàn mạng cho con em trong kỷ nguyên số, giúp phụ huynh chủ động hơn trong việc bảo vệ con:
Khi con gặp phải bạo lực mạng, tôi nên xử lý thế nào để không làm con cảm thấy bị kiểm soát hay sợ hãi thêm?
Hãy bắt đầu bằng cách lắng nghe thấu cảm, tránh chỉ trích con vì đã “lỡ” chia sẻ thông tin. Hãy cùng con chụp lại bằng chứng, khóa tài khoản kẻ bắt nạt và thảo luận về cách điều chỉnh cài đặt bảo mật, đồng thời khích lệ con rằng mình đã làm đúng khi dũng cảm chia sẻ với cha mẹ.
Làm sao để con tự trang bị “bộ lọc” thông tin an toàn khi học tập và giao tiếp trực tuyến hằng ngày?
Ba mẹ cần dạy con nguyên tắc “Dừng lại 5 giây”: trước khi đăng tải bất cứ nội dung gì hoặc trả lời bình luận, hãy tự hỏi liệu nội dung này có gây hại cho ai không và có tiết lộ thông tin cá nhân không. Việc trang bị tư duy phản biện giúp trẻ trở thành những công dân số có trách nhiệm, tự biết cách chọn lọc nội dung lành mạnh thay vì bị cuốn theo các trào lưu tiêu cực.
Ngoài việc chặn (block) kẻ bắt nạt, cha mẹ có nên trực tiếp đối đầu với kẻ đó để đòi lại công bằng cho con không?
Việc trực tiếp đối đầu có thể đẩy tình hình trở nên nghiêm trọng và gây nguy hiểm hơn cho con. Thay vào đó, hãy ưu tiên các biện pháp kỹ thuật như báo cáo (report) vi phạm với nền tảng mạng xã hội, thu thập bằng chứng đầy đủ. Nếu hành vi bắt nạt mang tính chất đe dọa tính mạng hoặc vu khống nghiêm trọng, hãy liên hệ ngay với nhà trường hoặc cơ quan chức năng để được hỗ trợ giải quyết theo pháp luật.
Kết Luận
Bạo lực mạng nếu lặp đi lặp lại có tác động tiêu cực đến nạn nhân, gây tổn hại sức khỏe tinh thần, gia tăng cảm xúc tiêu cực, bất an nghiêm trọng hơn là trầm cảm hoặc tự tử. Vì vậy mỗi người dùng mạng nên là người tử tế, có trách nhiệm với mỗi bình luận, chia sẻ, bài đăng của mình để tạo ra môi trường mạng xã hội an toàn, lành mạnh.
Nhiều cha mẹ quan tâm: Vấn nạn bắt nạt học đường và cách phòng tránh ở trường học.
