“Nghệ thuật bắt đầu từ việc lắng nghe. Lắng nghe những tiếng nói rất khẽ. Lắng nghe những con người không có quyền cất lời. Lắng nghe những số phận thường bị đặt ở bên lề câu chuyện. Nghệ thuật chưa từng thay đổi được số phận con người. Nhưng nghệ thuật có thể làm một điều rất “người”: không để họ bị quên lãng.”
Thông điệp mở đầu sân khấu Bài học cuối năm cấp Trung học Dewey Hải Phòng đã khiến toàn bộ khán giả phải suy ngẫm. Văn học trong kí ức “người lớn” có lẽ vẫn là những bài văn mẫu, vở soạn trả lời câu hỏi… Thế nhưng thế hệ các con – vẫn đang trên ghế nhà trường – đã có thể đúc kết được những ý nghĩa nhân văn và sâu sắc mà “người lớn” mất nhiều năm trải nghiệm cuộc sống mới có thể nhận ra.
Thông qua việc đi lại hành trình của nghệ sĩ, các bạn học sinh Trung học Dewey đã hóa thân, run rẩy, bật khóc giữa ánh đèn sân khấu để kể về cái nghèo, cái khổ, những số phận nhỏ bé và những “tiếng nói lặng im” trong đáy sâu của một xã hội nhiều bất công. Đó là tiếng thét của những ước mơ trong trẻo nơi tâm hồn trẻ thơ. Đó là tiếng thở dài của những kiếp người nhọc nhằn dưới nắng sớm mưa chiều. Đó là tiếng đàn ai oán của người phụ nữ trước sóng gió cuộc đời. Và đó cũng là tiếng lòng hy sinh cao cả của một người cha già, chọn cái chết để bảo vệ tương lai cho đứa con của mình.
Từ vũ đạo hiện đại đến những phần trình diễn nhạc cụ được dàn dựng chỉn chu, mỗi tiết mục đều góp phần mở rộng chiều sâu cảm thụ tác phẩm và trực quan hóa những cung bậc cảm xúc của nhân vật. Không còn khoảng cách giữa “người học” và “tác phẩm”, các em trực tiếp bước vào thế giới nội tâm của nhân vật bằng chuyển động, âm nhạc, ánh sáng và chính cảm xúc của mình.
Có lẽ điều đọng lại sâu sắc nhất sau hành trình ấy không nằm ở một tiết mục hay một tràng pháo tay, mà ở cách học sinh học được sự thấu cảm từ văn chương và nghệ thuật. Đó là khi các em biết cách nhìn thế giới từ ánh mắt của một đứa trẻ bất hạnh, biết lắng nghe nỗi vất vả của những người lao động vô danh, hiểu được những đau khổ phía sau sự cam chịu của bác xích lô hay thân phận người phụ nữ nghiệt ngã trong xã hội xưa.
Và cũng từ đó, Văn – Tiếng Việt cùng Khoa học Xã hội & Nhân văn tại Dewey trở thành hành trình nuôi dưỡng tâm hồn, ươm mầm lòng đồng cảm và giúp học sinh trở thành những con người có trách nhiệm trong cuộc sống. Giá trị lớn nhất mà “Bài học cuối năm” mang lại chính là sự trưởng thành trong tâm hồn của mỗi học sinh, để các em đủ thấu hiểu, đủ yêu thương và đủ bản lĩnh để cất lên tiếng nói của lòng nhân ái trong cuộc sống.
